Báo chí thời diễn đàn

Báo chí thời diễn đàn &

Những câu chuyện buồn.

Báo chí hiện đại ngày càng tạo dựng được mối gắn kết nhanh nhạy, bền chặt với bạn đọc (BĐ) bằng các diễn đàn. Với sự giúp sức của công nghệ thông tin, các sự kiện, vấn đề xã hội được các tờ báo đăng tải và BĐ quan tâm đã tạo nên được những hiệu ứng thông tin lan toả hết sức mạnh mẽ. Lật các tờ báo ra hay chỉ cần “Clíck” vào các website điện tử của các tờ báo, ít nhất BĐ cũng được ưu ái dành trọn một trang hoặc một chuyên mục. Ở đó, BĐ được tham gia ý kiến, chia sẻ kinh nghiệm, cảm xúc, suy nghĩ của mình trước mọi vấn đề của cuộc sống xã hội muôn màu. Còn Ban biên tập (BBT) vừa là người lý giải các vấn đề theo cách riêng của mình, vừa tạo nhịp cầu nối với những chuyên gia, người có trách nhiệm… để đáp ứng thông tin đa chiều cho BĐ trước khi đưa ra kết luận, quan điểm của tờ báo cho bất kỳ vấn đề, sự kiện nào. Nếu như chỉ có vậy thôi, thì chẳng có gì đáng phải bàn nhiều lắm. Vậy mà có nhiều nhiều vấn đề đáng suy nghĩ và trở thành câu chuyện buồn đối với BĐ .

Thông thường, mỗi tờ báo đều có một đối tượng BĐ riêng thông cơ quan chủ quản được ghi dưới các “măngsét” của các tờ báo, nên đối tượng phục vụ nhu cầu thông tin cũng như tôn chỉ mục đích của tờ báo đã được định hướng rõ trước khi được cấp phép xuất bản. Nhưng trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ thông tin, cộng với sự cạnh tranh thông tin trên mọi phương diện của cuộc sống khiến các tờ báo không bỏ lỡ cơ hội được cung cấp thông tin cho độc giả trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội… Mặt khác, nhằm chiếm lĩnh thị hiếu độc giả, lôi kéo độc giả về phía mình để tăng số lượng phát hành đối với bản in, thu hút số người truy cập cao đối với bản điện tử (Website), nên dưới các bài viết đều có mục “ý kiến độc giả”, “phản hồi’ và đường dẫn “gửi cho bạn bè”…. về các bài báo được đăng tải, và thường xuyên mở ra các diễn đàn thảo luận về các vấn đề được dư luận xã hội quan tâm-một cách quảng bá sản phẩm hiệu quả trong cơ chế thị trường mà báo chí cũng nằm ngoài cuộc. Tất cả điều đó không nằm ngoài mục đích tăng đơn giá cho quảng cáo. Bởi ai cũng rõ, báo chí sống được chủ yếu nhờ quảng cáo hơn là vào số lượng phát hành !. Thế mà, trước khi mở ra một diễn đàn để thảo luận, hay mời gọi BĐ cộng tác viết bài cho những chuyên mục đó, BBT thường ghi rõ: “Tất cả các bài viết được đăng tải đều được hưởng nhuận bút, mong BĐ ghi rõ số điện thoại, và địa chỉ ..để toà soạn tiện liên lạc !”. Sau khi diễn đàn diễn ra và đăng tải bài viết của BĐ một thời gian. Số lượng bài viết nhận được kha khá. Nhất là nhận được những bài viết có ý kiến hay, ý tưởng độc đáo, phát hiện mới, thú vị… đủ để cho BBT làm tư liệu để thực hiện những bài viết, cuộc phỏng vấn sâu sắc, độc đáo hơn, bất chợt BĐ được thông báo: “Diễn đàn xin được khép lại từ đây!. Xin cảm ơn sự hưởng ứng nhiệt tình của bạn đọc”, mà không một lời thông báo trước. Có chăng là một bài viết và vài lời tâm sự ngắn ngủi cho sự bất ngờ này . “Các bài viết của các bạn chúng tôi sẽ tổng hợp và gửi đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền như một tư liệu tham khảo”. Có tờ báo lịch sự hơn: “Chúng tôi sẽ sử dụng cho các chuyên mục phù hợp của báo”. Song nói vậy mà không phải vậy!. Sau một thời gian ngừng diễn đàn chừng độ vài ba tháng, thậm chí hơn. Cũng có thể nhanh hơn. BĐ bất chợt bắt gặp những ý tưởng, phát hiện của mình trong những bài viết khá dài và trở thành tiêu điểm của dư luận. Thậm chí gần như trọn vẹn câu chữ của mình trong bài viết đó nhưng tác giả của bản báo lại chính là người có Email đã từng kêu gọi bạn đọc gửi bài viết về theo địa chỉ đã được đăng trên báo lúc mở diễn đàn. Chỉ khác là phần thêm thắt, những cuộc phỏng vấn cực ngắn với những người cần phỏng vấn, và phần ý tưởng, phát hiện kia của BĐ được trau chuốt hơn về ngôn ngữ hoặc là lời phát biểu của ai đó được dấu tên. Tuy nhiên có tờ báo sau khi bị bạn đọc ý kiến lại vấn đề này, lại dành hẳn một khung màu chen ngay vào bài viết của phóng viên bản báo, nhưng lại quên hay cố tình quên (?) không ghi tên tác giả buộc người đọc hiểu ngay đó là đoạn bài viết của tác giả là phóng viên của bản báo. Hình như, lịch sử báo chí nước nhà và của thế giới chưa ai đi kiện BBT về tội ăn cắp ý tưởng và bài viết của bạn đọc cả (?). Trừ khi đó là những bài phỏng vấn, phóng sự, điều tra. Bởi, với bài viết hay, có chất lượng và tính sáng tạo, phát hiện. Nếu được đăng tải trên trang nhất với hệ số theo quy định của Nhà nước là 1,1 theo mức lương căn bản, cao lắm cũng chỉ được 300-400 ngàn là cùng và giảm dần theo số trang tiếp theo. Với bài viết, ý kiến ngắn may ra nhuận bút hơn trăm ngàn. Báo nghèo thì chỉ được dăm ba chục ngàn. Vậy kiện cáo làm gì cho mệt! Mà có ai đăng ký bản quyền cho ý tưởng trong bài viết của mình trước khi gửi cho báo đâu. Cứ nghĩ báo sẽ bảo vệ bản quyền của mình rồi còn gì, vì ít ra dưới các trang nhất của các Website của các tờ báo đều ghi chú: “Ghi rõ nguồn khi phát lại thông tin từ Website này, bản quyền thuộc về báo..”. Thông thường, BĐ viết bài cộng tác thường đã có một nghề. Viết bài cũng chỉ cất lên tiếng nói, chính kiến của mình đối với các vấn đề, sự kiện diễn ra trong đời sống xã hội mà thôi. Chứ mấy ai sống được bằng nghề cộng tác viên mà kiếm đủ sống như cụ Nguyễn Bính ngày xưa đâu. Với kinh tế thị trường ngày nay lại càng khó. Do vậy, BĐ gửi bài đi, cũng không mong ngóng nhiều ở nhuận bút toà soạn sẽ gửi về khi bài viết viết được đăng tải. Nhiều lúc gửi ý kiến về toà soạn đòi cũng ngại lắm. Do đó, nếu không được đăng tải theo tên BĐ thì thôi, cũng chẳng sao. Nếu đăng dưới bài tổng hợp thì cũng nên ghi rõ ý kiến của BĐ nào dù chính danh hay bút danh cho bạn đọc vui mừng vì ý kiến của mình đã được đăng tải. Còn bài viết dài kết hợp với PV bản báo thì cần phải ghi rõ tên các tác giả chứ(?!). Không lẽ bạn đọc mất tiền mua báo. Hao tổn nơron thần kinh để suy nghĩ, tốn công, tốn của vì giấy mực, lên “nét” để viết và gửi bài không lẽ không được hưởng cái gì, ngay cả một tờ báo biếu cũng không, mà lại mất quá nhiều thứ. Chính những bài viết gửi qua “nét” thường hay bị “đánh cắp ý tưởng” nhiều nhất, vì chỉ cần một vài cú “clíck”, sửa chữa vài từ là “thuổng” xong một cách nhanh gọn. Dẫu rằng muốn chứng minh các bài viết của mình đã gửi đi cho bản báo thì quá dễ dàng vì trên các email đều lưu các email đã gửi đi với đầy đủ giờ giấc, ngày tháng gửi đi nếu bạn không xoá. Còn bài viết trên các báo, nếu được đăng tải bao giờ cũng chậm hơn. Nhưng làm như thế để làm gì cơ chứ (?), dẫu trong lòng rất bực bội. Cách tốt nhất hiện nay, là trước khi gửi bài cho các báo là “Post” lên trang Blog của mình và gửi bài cho nhiều báo cho bỏ tức. Bài viết cộng tác gửi cứ gửi, không biết có báo nào đăng không. Đương nhiên có bài báo này đăng, báo kia không đăng. Cũng có bài có không báo nào chịu đăng tải. Nhưng bỗng "một ngày đẹp trời nào đó", một bài viết không những được đăng tải trên một mà nhiều hơn một báo. Thế là BBT hoặc BĐ phát hiện thông báo rằng vi phạm “đạo đức báo chí” nên đồng loạt ra lệnh cắt luôn nhuận bút. Vậy lỗi này xuất phát từ đẩu, từ đâu???. Nhưng không gì buồn hơn, khi một bài viết gửi đi được đăng tải trên một tờ báo và nhận được ý kiến tán thành của đông đảo BĐ và tạo được hiệu ứng nhất định. Bất chợt lò dò trên mạng thấy bài viết nguyên xy từ tít bài cho đến nội dung của mình, đã được đăng tải trên bản in của tờ báo nọ hai ngày trước, lại xuất hiện trên trang điện tử của báo khác. Nhưng ôi thôi!, khi đọc hết mới hoảng hồn tác đã được thay đổi giới tính và cho ra nước ngoài du học!. Sau một thời gian trao đổi với người quản trị, cuối cùng cũng nhận được câu an ủi: “tất cả vì xã hội tốt đẹp thôi mà !”. Những nội dung liên lạc này xin lưu giữ trên email như là kỷ niệm. Điều đó càng đối nghịch với các bài viết mà các bài báo tuyền truyền về luật Sở hữu trí tuệ và công ước Bern về vi phạm bản quyền, cũng như hiện tượng đạo nhạc, đạo văn mà báo chí đã từng lên án rất nhiều trong thời gian qua. Thế nên, dư luận về người cộng tác viên sợ các “ngài” BBT là có thật chứ không phải là chuyện ngờ vực. Những tờ báo có cả bản in lẫn điện tử CTV còn thuận lợi theo dõi bài viết của mình. Cũng có báo chỉ đăng tải trên bản in. Nhưng có những tờ báo chỉ có phát hành bản in, không phủ rộng khắp thị trường, lại thất thường thì BĐ chỉ có thể đặt báo dài hạn may ra mới theo dõi được, mà túi tiền thì có hạn. Nên bài viết có được đăng tải hay không, đăng rồi nhuận bút có được nhớ đến hay không cũng đành chịu bó tay. Thậm chí có báo nhận được bài qua email rồi nhưng không thông báo cho BĐ biết, mà với công nghệ thông tin hiện nay chỉ cần cài đặt tự động trả lời hay chỉ cần một cú “click” là xong ngay lại hạn chế bạn đọc gửi bài cho nhiều báo.

Báo chí thời diễn đàn, tận dụng được cơ hội của công nghệ thông tin đem lại nên luôn tạo được những hiệu ứng thông tin tức thì. Nhưng nhiều khi quá sa vào một sự việc cụ thể và yêu cầu quá cao về một vấn đề xã hội cần được giải quyết ngay tức thì mà nhiều lúc những người có trách nhiệm không thể đáp ứng được mà cần có thời gian. Song cũng có lúc, báo chí thâm nhập sâu vào các vấn đề dù đã được các cơ quan chức năng, người có thẩm quyền phán xét nhưng vẫn kéo dài hàng chục số báo để mở diễn đàn, mỗi số hơn cả trang giấy khổ lớn. Tạo nên sức ép dư luận quá lớn cho các nhà chức trách phải “khóc dở,cười dở’ như sự kiện Bùi Minh Trí tấn công vào Website của Bộ GD&ĐT là một ví dụ. Sự thách thức giữa người bị hại và người phá hoại lại được báo chí bám sát đến từng chi tiết đã đẩy lãnh đạo Bộ GD&ĐT vào thế bị động, tiến thoái lưỡng nan và cho chúng ta thấy văn hóa ứng xử đang bị xuống cấp không chỉ ở riêng đối tượng nào, bởi bản chất vụ việc xét từ góc độ đã được cảnh báo mà ứng xử bằng sự thách thức lẫn nhau như một đấu trường chỉ nghiêng về kẻ mạnh đã tạo nên hiệu ứng xấu cho dư luận xã hội mà chúng ta đang nổ lực xây dựng cho văn thật văn minh, thân thiện. Nhưng cũng không thể ngụy biện cho hành vi phá hoại, và hành động thiếu văn hóa thay người lãnh đạo của một bộ bằng hình ảnh không mấy đẹp mắt mà nhiều người từng cổ vũ cho Bùi Minh Trí cũng đã nhận thấy phần xốc nỗi, a dua của mình là sai lầm khi chưa nhận được thông tin. Hơn thế, sự kiện lại xảy ra trong ngành GD buộc mỗi chúng ta cần đưa tính GD và tính nhân văn lên hàng đầu trong mọi hành vi ứng xử của cá nhân. Dĩ nhiên, một nguồn thông tin dù bất cứ từ nguồn nào, nếu đến sớm với người dân đều có sự tác dộng nhất định và nếu nó đến sớm với các nhà chức trách, có thẩm quyền, chuyên môn sâu sẽ cho chúng ta sự khẳng định đúng bản chất mà báo chí góp phần tạo nên giá trị cho xã hội. Thông thường, thông tin báo chí có được lại do sự kiện tạo nên, nhưng báo chí cũng tạo nên sự kiện để thực hiện các cuộc vận động xã hội. Ở cả hai mặt tích cực và tiêu cực, bản chất và công dụng của báo chí đều thể hiện rõ. Song, để thể hiện tốt hơn trách nhiệm, nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước đã đề ra cho các chiến lược phát triển đất nước rằng báo chí là công cụ tuyên truyền, định hướng dư luận. Vậy, liệu có cần thiết phải dồn quá nhiều suy nghĩ của tòan xã hội vào một vụ việc mà phần nào đã có lý giải logic, khẳng định tính chính xác vụ việc của các nhà chức trách, những người có chuyên môn tốt…để phải mất thời giờ đưa ra các ý kiến tranh luận, trong khi mỗi cá nhân đều có nhiều công việc có ích khác, đáng để làm hay chí ít cũng nên đóng góp ý kiến cho việc xây dựng và hòan thiện khung pháp lý để đủ sức răn đe với những loại hình tội phạm như vậy. Phản ứng nhanh nhạy đối với các sự kiện là điều đáng mừng. Song cần phải khách quan, công bằng và định hướng thông tin, dư luận thật chuẩn xác lại là công việc không mấy dễ dàng.

Báo chí luôn đặt mục tiêu nhanh nhạy, khách quan, chính xác và tin cậy. Nên thông tin đưa đến bạn đọc phải đa chiều, là của tất cả những đối tượng liên quan tạo ra sự kiện và của mọi tầng lớp xã hội quan tâm. Nhưng thông tin chỉ cần ngắn gọn, súc tích chứa các thông tin cần thiết là đủ. Không nhất thiết phải kéo sự kiện dài hàng chục số báo, mỗi số hơn cả trang khổ lớn mà báo chí thời diễn đàn với sự góp mặt của công nghệ thông tin được số hóa thì có thể lấp đầy cả số báo với chỉ một sự kiện nhưng lượng thông tin không mang lại lợi ích cho cá nhân nào cũng như xã hội. Dẫu biết rằng, trong cuộc cạnh tranh về thông tin thời hội nhập, báo chí sẽ phải có sự cạnh tranh về bạn đọc nhất định. Nhưng không nên xem cái quyền của mình luôn cao hơn cái quyền của người khác mà vì cái quyền chung cho tòan xã hội

Dù muốn, dù không. Mỗi ngày thức dậy, người đọc báo, đặc biệt là những mê đọc báo vẫn phải mua lấy một tờ báo mà tuỳ theo các tờ báo phát hành thời gian nào và người mua báo đọc rãnh rỗi vào lúc nào để tiếp nhận thông tin, nắm bắt cuộc sống xã hội cũng như theo mục đích của mình mà các phóng viên cung cấp, để nhận lấy những thông tin được định hướng với tinh thần khách quan và trách nhiệm nghề nghiệp của mỗi phóng viên, BTV và tầm hiểu biết của người đọc, để sàng lọc những thông tin cần thiết, bổ ích cho mình. Còn việc ngưòi đọc có tham ý kiến vào lượng thông tin đồ sộ trên các tờ báo hàng ngày hay không phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố như khả năng hiểu biết, viết lách, thời gian, giá trị đối với thời gian người viết bài bỏ ra… Cho nên các "ngài" BBV muốn tờ báo của mình đến với được đông đảo độc giả thì cần phải hiểu rõ độc giả đang cần những thông tin gì để phục vụ, cung cấp, và nhận lấy những nguồn thông tin, ý kiến đóng góp, xây dựng đáng giá từ bạn đọc để tờ báo ngày càng hấp dẫn hơn chứ không nên làm phật lòng độc giả bằng những cái mình đang chiếm lợi thế chứ không muốn nói là quan liêu, cửa quyền các “ngài” BTV ạ!./.

18.05.2007

Lê Trang Tuấn

Posted by LÊ TRANG TUẤN on 15:14:00. Filed under Xã luận hội chẩn . You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. Feel free to leave a response